Dünyanın En Büyük Finansal Piyasası: Forex
Forex 1971 yılında uluslararası ticaretin sabit kur sisteminden dalgalı sisteme geçmesi ile kurulmuş bankalararası bir piyasadır. Kurulmasından sonra para birimlerinin birbirlerine karşı olan değerleri alıcı ve satıcılar tarafından piyasada belirlenir hale gelmiştir. Dünyanın modern ekonomik modellerine bağlı tüm para birimleri birbirine karşı piyasa koşullarında işlem görür.
Forex (FX) piyasasının hacmi diğer piyasalar ile karşılaştırıldığında çok daha büyüktür. Örneğin ABD borsalarının günlük toplam hacmi 500 milyar Amerikan Doları (USD) civarındayken, FX piyasasında toplam hacim 1-3 trilyon USD olarak verilebilir. Kesin rakamı verebilmek kolay değildir çünkü birazdan belirteceğimiz gibi FX piyasasının yapısı farklıdır.
FX piyasasının belki de en önemli farkı belli bir işlem yerinin bulunmamasıdır. Örneğin vadeli işlemler için fiziksel olarak işlemlerin döndüğü, aracıların bulunduğu bir bina ve salon bulunur. İMKB için İstinye’de bir bina vardır işlemler orada gerçekleşir. FX için ise bilgisayar ağı ile birbirlerine bağlı yüzlerce banka söz konusudur ve tüm iş günlerinde sürekli açık bir piyasa vardır. Bir ya da birkaç ülkenin tatil olması piyasanın çalışmasını durdurmaz. Bir yerde açık bir banka var ise FX piyasası da açıktır. Bu sayede dünyanın herhangi bir yerinde olan bir olay, alınan bir karar oranlara saniyeler içerisinde yansır, dünyadaki para piyasaları işlemeye devam eder.
FX piyasasında ithalat-ihracat yapanlar, portföy yönetenler, çok uluslu şirketler, spekülatörler, günlük işlem yapanlar ve uzun vadeli yatırımcılar bulunurlar. Hepsinin amaçları farklı olabilir ya da kesişebilir. Bir ürün ya da hizmet için ödeme yapmak, varlık transfer etmek, kur risklerinden kaçınmak için pozisyonlar alınabilir. Bir kişi ya da kurum kar amaçlı işlem yapmak isteyebilir bunun için fon hareketleri için FX piyasasını kullanır. Öte yandan bir ithalat firması kur riskinden kaçınmak için buna uygun pozisyon alabilir. FX piyasasında para ile iş yapan herkesin yararlanabileceği fırsatlar vardır. FX piyasası yaklaşık %80 oranında bizim de yer aldığımız spekülatif pozisyonları içerir ve bu gruba her geçen gün artan sayıda katılım olmaktadır.
FX piyasasında işlem yapmayı cazip kılan faktörlere değinirsek:
- Haftada 5 gün 24 saat boyunca kesintisiz işlem yapabilme
- Yüksek hacim sayesinde verilen piyasa emirlerinin yerine getirilebilmesi
- Kar olanağı sağlayan volatil piyasa
- Her iki hareket yönünde de pozisyon alabilme şansı
- Kaldıraç sistemi ile eldeki paradan daha yüksek oranda pozisyon alabilme şansı
- Komisyon ödemeden işlem yapabilme
FX piyasasında işlem yapmaktaki amaç para birimlerinin birbirlerine karşı olan hareketlerinden para kazanmaktır. Para birimlerinin büyük çoğunluğu birbirlerine karşı FX piyasasında işlem görür ve alım satım yapılabilir. Örneğin Euro’nun USD karşısında değer kazanacağını düşünüyorsak Euro lehine pozisyon almak isteriz. Bunu yaparken boyutları hesap türümüze göre değişen lot birimlerini kullanırız.
Bizim Euro lehine pozisyon alabilmemiz için bir başka kişinin USD lehine pozisyon alması gerekir. Yani biz alıyorsak birisi satıyordur, ya da tam tersi geçerlidir. Bir pozisyon kazandırıyorsa, karşısında yer alan kişi kaybediyor demektir. Özet olarak FX piyasası toplamı sıfır olan pozisyonlardan oluşan bir oyundur.
Kaldıraçlı işlem yapma yani margin kullanma ödünç alınan para (kredi) ile işlem yapmaktır. Normal 1:100 kaldıraçlı bir hesapta 1 lot kullanarak yaklaşık olarak 100.000 USD büyüklüğünde pozisyon alınır ama bunun %0.5’i kadar bir paranın hesapta bulunması yeterlidir.
Kurlara ait rakamlardan konuşurken her paritenin son rakamına pip denir. Pound örneğini incelersek 2.0563 olan rakam 2.0570 olunca 7 pip hareket etmiş demektir. Alınan pozisyonun kar ya da zararı pip üzerinden belirtilir. Her gün 150-200 pip hareket etmesi Pound için “normaldir”. Bu da spekülatif pozisyon almak için uygun ortam hazırlar.
FX piyasasında en çok işlem gören birimlere Major denir. Bunlar Euro (EUR), Japon Yeni (JPY), Pound (GBP) ve İsviçre Frangı (CHF) olarak belirlenmiştir ve hepsi USD’ye karşı işlem görür. Bunun dışında NZD, AUD, CAD gibi Minör olarak adlandırılan birimler de USD’ye karşı işlem görürler.
FX piyasasını değerlendirmede diğer piyasalar gibi temel ve/veya teknik değerlendirmeler kullanılır. Her iki yöntemin diğerine göre üstünlükleri olduğundan ideal bir sistem her iki açıdan piyasaya bakabilmelidir. Sistemlerin detaylı açıklaması bu bölümün amacını aşacağından detaya girmiyoruz.
Pozisyon alma konusuna bir örnek verelim. Euro lehine 1.4662 seviyesinden pozisyon alan bir yatırımcı 1.4692 seviyesinden pozisyonu kapatmak istesin. Kaldıraç oranımızın 1:100 olması halinde hesabımızda 1000 USD olması 99000 USD kredi alması için yeterli olacaktır. Pozisyonun Euro karşılığı 68203’dir. 1.4692 seviyesinde USD karşılığı 100204 olmuştur. Yani 30 pip hareket bize 204 USD kazandırmıştır.
Kaldıraç oranının artması karımızı arttıracağı gibi, yanlış karar vermemiz durumunda zararlarımızın da artacağını her zaman hatırlamalıyız.
İşlemlerde kullanılan önemli terim ve araçlardan ikisi Limit ve Stop’tur. Limit emir vererek fiyatlar olduğundan yükseğe çıkınca işlem yapabilir, Stop emir vererek olduğundan daha düşük düzeye inince işlem yapılabilir.
FX işlemleri yaparken pozisyona iki şekilde girilebilir. Birincisi o anda oluşan fiyattan işlem yapmaktır. Bunu tercih ettiğimizde işlem emrinin sisteme girilmesi ve onay alması için kısa bir bekleme süresi yaşanabilir. Bazen birkaç pip farklı bir fiyat oluşabilir ve bunun onayı için sistem tekrar bize döner. Eğer mutlaka istediğimiz fiyattan işlem yapmak istiyorsak o zaman Entry alım ya da satım emri vererek beklemeyi tercih edebiliriz. Çok büyük bir çalkantı yaşanmaması durumunda emrimiz istediğimiz düzeyden gerçekleşecektir.
“Stop Loss” dediğimiz zararı sınırlama işlemi geniş bir konu olmakla birlikte bu özet yazı içerisinde üzerinde kısaca durmak gerekir. Bahsettiğimiz kaldıraç sistemi nedeniyle kar olduğu kadar zarar da büyük miktarlara ulaşabilir. Bu nedenle uyguladığımız sisteme bağlı olarak aldığımız pozisyonun ters yönünde istediğimiz bir düzeye Stop emri bırakabiliriz. Bu emir sayesinde zararlarımız bu düzeyden öteye geçmeyecek yani sınırlanmış olacaktır.
FX piyasasında bazı birimlerin takma adları vardır. GBPUSD için "Cable", EURUSD için "Euro", USDCHF için "Swissy", AUDUSD için "Aussie" ve NZDUSD için "Kiwi" isimlerinin kullanıldığını sıkça duyabiliriz.
